SP afdeling Nijmegen :: Opinie: Geen ruk naar rechts in Nijmegen

nijmegen.sp.nl

Zoeken in Nijmegen

Referendum burgemeester is fopspeen

Door Hans van Hooft jr., fractievoorzitter van de SP in Nijmegen

Nijmegen krijgt een nieuwe burgemeester. In de lokale media wordt stevig gepleit om hierover een referendum te houden, zodat de bevolking kan bepalen wie er de komende jaren in Nijmegen aan het roer staat. Zo'n referendum is echter een fopspeen. Het lijkt op een echte verkiezing, maar dat is het niet. Niet de bevolking bepaalt welke kandidaat de burgemeester wordt, dat bepaalt de gemeenteraad. Immers, uit een waslijst aan gegadigden draagt de gemeenteraad twee kandidaten voor. Je denkt vervolgens dat je zelf een burgemeester kiest, maar je kiest uiteindelijk een kandidaat van de raad. Dit soort schijnverkiezingen dienen geen enkel doel. Behalve dat de illusie wordt gewekt dat het er democratisch aan toe gaat.

De SP wil graag af van de benoemde burgemeester, maar ziet niets in een rechtstreeks gekozen burgemeester. Een 'presidentiele' verkiezing van de burgemeester leidt ertoe dat de machtspositie van de gemeenteraad wordt uitgehold. De burgemeester krijgt met een rechtstreekse verkiezing een zelfstandig politiek mandaat van de bevolking en daarmee een machtspositie die gelijkwaardig is aan die van de raad. De gemeenteraad, als democratische afspiegeling van de bevolking, is dan niet langer het hoogste orgaan van de gemeente, maar krijgt in de vorm van de burgemeester een gelijkwaardige macht naast zich. Dit betekent per saldo een verzwakking van de positie van de gemeenteraad en daarmee een verzwakking van de democratie. Ook een referendum over twee door de raad voorgedragen kandidaten draagt hieraan bij. Immers, een burgemeester die is gekozen bij een referendum kan zich blijvend beroepen op het mandaat van de bevolking. Nog even buiten beschouwing gelaten dat er wettelijk geen moment is waarop de bevolking (noch de gemeenteraad) de burgemeester naar huis kan sturen.

Wat dan wel? De SP pleit voor een burgemeester die door de bevolking is gekozen in de gemeenteraad en vervolgens uit de gemeenteraad wordt benoemd samen met de wethouders. In de praktijk betekent dit dat de grootste coalitiepartij over het algemeen de burgemeester zal leveren. Een burgemeester is dan niets anders dan de eerste wethouder, die net als alle andere wethouders op elk moment naar huis gestuurd kan worden. Deze vorm van burgemeesterverkiezingen is in de meeste Europese landen al jarenlang de politieke praktijk. Alleen in Nederland schijnt het erg moeilijk te zijn om tweederde meerderheid te vinden voor zo'n democratisch stelsel. Het zijn met name de partijen die pleiten voor een rechtstreeks gekozen burgemeester, die elke praktische democratisering van de burgemeester in de weg staan.