SP fractie in actie

nijmegen.sp.nl

Zoeken in Nijmegen

Schriftelijke vragen over Openbaar Vervoer

Aan: Het College van Burgemeester en Wethouders van Nijmegen
Van: Agnes Lewe, namens de SP-fractie
Betreft: Schriftelijke vragen, conform artikel 38 van het reglement van orde
Onderwerp: De bezuinigingen en marktwerking bij het openbaar vervoer in de regio Nijmegen

Nijmegen, 2 november 2002

Geacht College,

Door de voorgestelde wijziging van de opbrengstverdeling binnen het KAN, dreigt de regio Nijmegen veel minder en de regio Arnhem veel meer middelen van de door de landelijke overheid toegekende bijdragen te ontvangen. Bezuinigingen op de exploitatie en tegelijkertijd een forse tariefsverhoging zal veel passagiers doen afhaken en het openbaar vervoer in een neerwaartse spiraal brengen. Mogelijk kunnen speciale dalurenkaartjes voor de regio soelaas bieden?

Door de invoering van concurrentie bij het openbaar vervoer gaan openbaar vervoerbedrijven steeds minder samenwerken en gaan bedrijfseconomische argumenten zwaarder wegen dan maatschappelijke doelen. In de regio Nijmegen rijden nu al 5 bedrijven die elkaars passagiers met het oog op hoger rendement proberen af te snoepen.
In de regio Uden is Hermes (voorheen Zuidooster) een vervoersgebied kwijtgeraakt aan Connex (onderdeel van een Franse multinational). Hermes heeft enkele jaren geleden in Uden een nieuwe garage/stalling gebouwd; deze lange termijninvestering ligt nu in een "Frans" vervoersgebied. Bedrijven zullen met het zicht op nieuwe aanbestedingen hun investeringen in de regio op een laag pitje zetten.

Onlangs heeft het Britse Arriva in het vervoersgebied rond Tiel middels aanbesteding door de Provincie Gelderland het recht gekregen om de komende jaren het openbaar vervoer te verzorgen. Steeds meer vervoer van aan de overheid gelieerde bedrijven( Hermes, Connexion) wordt overgeheveld naar particuliere (buitenlandse) bedrijven. De weigering van Arriva om het rijdend personeel van Hermes in het gebied rond Tiel over te nemen heeft geleid tot een rechtszaak en akties van de vakbond. Voor de passagiers betekent het overstappen in Druten wanneer ze vanuit Nijmegen naar Tiel reizen. Dus overstappen en een langere reistijd.

Als het openbaar vervoer, over enkele jaren, ook in de regio Nijmegen wordt aanbesteed, komt het voortbestaan van Novio vervoer (100% eigendom van de Gemeente Nijmegen) onder druk te staan. Novio heeft de laatste jaren forse investeringen in een nieuw kantoor, stalling en werkplaats gedaan met het oog op de toekomst. Bij verlies van de concessie zijn de gevolgen voor Nijmegen niet te overzien.

Door deze ontwikkelingen kan de continuïteit van het openbaar vervoer in de regio in gevaar komen.
Volgend jaar zal de Tweede kamer de nieuwe wet evalueren en de gevolgen van de marktwerking in het stads-en streekvervoer bespreken. Wij denken dat een oproep aan de Tweede Kamer en de Minister om de privatisering en concurrentie te stoppen in het belang van de passagiers en de Gemeente Nijmegen is.

Daarom de volgende vragen:

Welke stappen heeft en gaat het college ondernemen richting Knooppunt Arnhem-Nijmegen (KAN) en het Ministerie van Verkeer en Waterstaat om de dreigende bezuinigingen op het openbaar vervoer in de regio Nijmegen af te wenden?
Wilt u bij het KAN en Provincie Gelderland bewerkstelligen dat een goede afstemming van buslijnen van en naar Nijmegen plaatsvindt? Door concurrentie tussen busbedrijven worden veel buslijnen geknipt ' Bij het Woonpark Oosterhout, in Grave en in Druten zullen buspassagiers moeten overstappen met als gevolg langere reistijd en verlies van passagiers.
Wilt u onderzoeken, met het oog op toekomstige aanbesteding in de regio Nijmegen, of de Gemeente Nijmegen met een eigen (verzelfstandigd) vervoersbedrijf gedwongen kan worden haar stedelijk openbaar vervoer aan te besteden? Europese regelgeving kent geen verplichte aanbesteding voor steden met een eigen vervoersbedrijf. Mogelijk biedt dit besluit houvast binnen Nijmegen het openbaar vervoer in eigen hand te houden?
Bent u bereid de (nadelige) gevolgen van marktwerking en privatisering voor het openbaar vervoer in deze regio onder de aandacht van de Tweede Kamer en de Minister van Verkeer en Waterstaat te brengen?

In afwachting van uw antwoorden verblijf ik,
Namens de SP-fractie,

Agnes Lewe,
Raadslid SP

Antwoorden van het College

Geachte fractieleden,

Op 2 november 2002 heeft u schriftelijke vragen aan ons college gesteld over de bezuinigingen en marktwerking bij het openbaar vervoer in de regio Nijmegen. In deze brief zullen wij uw vragen beantwoorden.

1. Welke stappen heeft en gaat het college ondernemen richting Knooppunt Arnhem Nijmegen (KAN) en het Ministerie van Verkeer en Waterstaat om de dreigende bezuinigingen op het openbaar vervoer in de regio Nijmegen af te wenden?

De gemeente Nijmegen heeft zelf een aantal stappen richting het KAN ondernomen om de bezuinigingen af te wenden, en tevens zijn en worden in KAN-verband diverse acties ondernomen richting het Rijk.

Voor wat betreft de landelijke bezuinigingen hebben wij onze zorg uitgesproken richting het KAN. Omdat gezamenlijke actie meer zeggingskracht heeft dan een individuele, heeft het KAN gelobbyd om de voorgenomen bezuinigingen af te wenden, of in elk geval te verminderen. De portefeuillehouder voor verkeer en openbaar vervoer in het KAN, de heer J. Walraven, heeft namens de KAN-gemeenten intensief contact gehad met de heer H. Bruls van de CDA-fractie in de Tweede Kamer. Dit heeft ertoe geleid dat het CDA bij de algemene beschouwingen heeft aangedrongen om een vermindering van het te bezuinigen bedrag, en dit voorstel is aangenomen. De oorspronkelijke voorgestelde bezuinigingen zijn derhalve in omvang teruggebracht. Daarnaast heeft de minister aangegeven dat een ander deel van de bezuinigingen opgevangen mag worden door geld dat bedoeld is voor infrastructurele maatregelen in te zetten voor de exploitatie van het ov, maar dit beschouwen wij als een sigaar uit eigen doos.
We zijn hiermee nog niet tevreden. In KAN-verband wordt verdere actie ondernomen. Het KAN zal samen met de provincies Gelderland, Overijssel, Brabant en Limburg en de Stadsregio Eindhoven een brief schrijven aan de Minister van Verkeer & Waterstaat waarin nogmaals de zorg wordt uitgesproken over de gevolgen van eventuele bezuinigingen en de vraag wordt gesteld deze bezuiniging geheel te schrappen.

Voor wat betreft de bezuiniging door de overheveling van exploitatiesubsidies van KAN Zuid naar KAN Noord is op 2 juli 2002, op initiatief van de gemeente Nijmegen, door een aantal regiogemeenten een brief geschreven naar het College van Bestuur van het Knooppunt. In deze brief is aangegeven dat dit besluit niet in de lijn ligt van eerder gemaakte afspraken en een forse inkrimping van het aanbod aan openbaar vervoer zal betekenen. Het openbaar vervoer in KAN Zuid zal hierdoor in een negatieve spiraal terecht komen. Verzocht is om het besluit in te trekken. Vanwege het spoedeisende karakter is dit geen officiële collegebrief geworden, maar is deze ondertekend door wethouder Hirdes, mede namens de verkeerswethouders van de gemeenten Millingen aan de Rijn, Groesbeek, Mook en Middelaar, Wijchen en Beuningen. In de volgende vergaderingen van de KAN-raad hebben we dit probleem nogmaals op de agenda gezet.

Omdat zowel het KAN als Novio overtuigd zijn van hun gelijk op basis van de verleende concessie, wordt het een juridische strijd. Op vrijdag 15 november heeft er een hoorzitting plaatsgevonden over deze kwestie, waarin zowel Novio als het KAN haar standpunten duidelijk konden maken. De hoorzittingscommissie formuleert vervolgens een advies aan het KAN-bestuur, dat vervolgens een uitspraak doet. Met Novio is de afspraak gemaakt dat tot het moment waarop de hoorzittingscommissie een uitspraak doet, geen verdere acties, ook niet richting pers, worden gedaan. Mocht het besluit negatief uitvallen voor Novio, en dus voor het openbaar vervoer in KAN Zuid, dan worden onmiddellijk verdere acties genomen. Novio zal in dat geval een rechtszaak beginnen, ons college zal in dat geval samen met de omliggende gemeenten verder praten met het KAN-bestuur. Duidelijk mag zijn dat Nijmegen het besluit van het KAN-bestuur nog steeds afwijst.

2. Wilt u bij het KAN en Provincie Gelderland bewerkstelligen dat een goede afstemming van buslijnen van en naar Nijmegen plaatsvindt? Door concurrentie tussen busbedrijven worden veel buslijnen geknipt. Bij het woonpark Oosterhout, in Grave en in Druten zullen buspassagiers moeten overstappen met als gevolg langere reistijd en verlies aan reizigers.

Ook ons college ziet het knippen van lijnen als een slechte ontwikkeling. Bij het KAN hebben we aangedrongen op een goede afstemming van concessiegrens-overschrijdende buslijnen. Ons steunpunt voor KAN Zuid heeft intensieve gesprekken gevoerd met diverse openbaar-vervoerbedrijven en overheden om tot een oplossing te komen. Uit deze gesprekken is gebleken dat de vervoerbedrijven op geen enkele wijze bereid zijn om samen te werken en ook de volledige verantwoordelijkheid voor het knippen van lijnen op zich nemen.
In de - tussen KAN en vervoerbedrijven - afgeloten concessie staat de voorwaarde dat concessiehouders verplicht zijn om over concessiegrens-overschrijdende lijnen met elkaar in overleg te treden. Er is echter op geen enkele wijze voorgeschreven aan welke eisen een oplossing dient te voldoen. Dit betekent dat het knippen van lijnen mogelijk is binnen de concessie en dat zou betekenen dat het KAN niet kan ingrijpen. Pas bij het afsluiten van een nieuwe concessie zou een aanpassing kunnen worden gepleegd. Wel zal ons college volgend jaar, wanneer de vervoerbedrijven wederom nadenken over aanpassingen in de dienstregeling, nogmaals bij KAN en de vervoerbedrijven aandringen op een goede afstemming, en op het teniet doen van het knippen.

3. Wilt u onderzoeken, met het oog op toekomstige aanbesteding in de regio Nijmegen, of de gemeente Nijmegen met een eigen (verzelfstandigd) vervoersbedrijf gedwongen kan worden haar stedelijke openbaar vervoer aan te besteden? Europese regelgeving kent geen verplichte aanbesteding voor steden met een eigen vervoersbedrijf. Mogelijk biedt dit besluit houvast binnen Nijmegen het openbaar vervoer in eigen hand te houden?

Nijmegen heeft geen verantwoordelijkheid meer als opdrachtgever van het openbaar vervoer. Deze bevoegdheid is overgedragen aan het KAN. Het KAN is hiermee verantwoordelijk geworden voor zowel het stedelijk als het streekvervoer. Het Knooppunt verleent de concessies voor KAN Zuid en KAN Noord en verzorgt straks de aanbesteding. Of er verplichte aanbesteding zal plaatsvinden in Nederland, hangt af van de evaluatie van de Wet Personenvervoer 2000. In die evaluatie wordt duidelijk of het streven dat 35% van het openbaar vervoer in Nederland openbaar is aanbesteed, is gehaald en welke resultaten deze aanbestedingen hebben opgeleverd. Indien blijkt dat het streven niet gehaald is, kan het Ministerie van Verkeer & Waterstaat de vervoersautoriteiten verplichten een bepaald deel van het OV openbaar aan te besteden. Voor de normale vervoersautoriteiten zou dit per 1-1-2006 gelden, voor overheden met een eigen openbaar-vervoerbedrijf wordt gestreefd naar 1-1-2007. Dat neemt niet weg dat, vooruitlopend op een eventuele aanbestedingsplicht, het wel mogelijk is dat een concessieverlener zelf kan besluiten bepaald openbaar vervoer op vrijwillige basis aan te besteden. Voor KAN-Zuid staat dit gepland op 1-1-2007.

Er is Europese regelgeving in voorbereiding die verplicht dat al het openbaar vervoer op termijn aanbesteed moet worden, met onder bepaalde voorwaarden een uitzondering voor OV per metro of tram. In het huidige voorstel staat echter dat openbaar vervoer per bus altijd aanbesteed moet worden. In de praktijk betekent dit dat, als de concept-verordening in deze vorm in werking treedt, het vervoer van Novio ook onder de werking van de verordening aanbesteed moet worden, ook als de Wet Personenvervoer 2000 daar niet toe zou verplichten. De eigendomsverhouding tussen gemeente en vervoerbedrijf doet daar niets aan af.

Theoretisch is het mogelijk dat Nijmegen weer verantwoordelijk wordt voor haar eigen openbaar vervoer, indien het KAN zou komen te vervallen. In de praktijk zal dit echter niet gebeuren, omdat de huidige beleidslijn van de minister is dat gemeenten die nu nog concessieverlener zijn, hun bevoegdheden af te nemen en deze aan de provincies te geven. Daarnaast zou het inefficiënt zijn om stads- en streekvervoer weer los te koppelen, omdat deze integratie heeft gezorgd voor een integraler aanbod aan openbaar vervoer.

Voor een iets uitgebreidere toelichting op deze problematiek verwijzen wij naar de bijlage met een email van de jurist van het Centrum Vernieuwing Openbaar Vervoer (een onderdeel van het ministerie van Verkeer en Waterstaat).

De beste manier waarop ons College kan bijdragen aan een beter openbaar vervoer, is het investeren in de infrastructuur voor de bus, in haar rol als wegbeheerder. We zullen ons inspannen om gunstige omstandigheden te creëren waarbinnen de vervoerder een goed aanbod aan openbaar vervoer kan ontwikkelen.

4. Bent u bereid de (nadelige) gevolgen van marktwerking en privatisering voor het openbaar vervoer in deze regio onder de aandacht van de Tweede Kamer en de Minister van Verkeer en Waterstaat te brengen?

Ons College ziet zowel voor- als nadelen in marktwerking en privatisering. We zijn bereid om de gevaren van de marktwerking en privatisering onder de aandacht van de Tweede Kamer en de Minister van Verkeer en Waterstaat te brengen, maar niet direct met de opzet om deze ontwikkelingen terug te draaien, maar meer om voor de toekomst een aantal aspecten beter te regelen, waardoor de nadelige gevolgen van marktwerking worden tegengegaan.

In de meeste concessiegebieden in Nederland is voor het openbaar vervoer een concessie verleend aan de zittende vervoerder. In het KAN mochten de zittende vervoerders blijven zitten: Connexxion in KAN Noord en Novio / Hermes in KAN Zuid. In den lande is gebleken dat voor een aantal vervoerders reeds de dreiging van concurrentie voldoende aanleiding was om scherpere prijzen te offreren, extra investeringen te willen plegen voor bijvoorbeeld moderner materieel of tegen dezelfde prijs een betere dienstregeling te bieden. Daarnaast bestaat de kans dat een nieuwe vervoerder met een aantal creatieve ideeën komt om de kwaliteit van het openbaar vervoer op peil te houden, zelfs in de rustige uren en op de minder rendabele lijnen.

Hier tegenover staan ervaringen die - direct of op langere termijn - ook ongunstige gevolgen laten zien, zoals het inzetten van goedkoop en verouderd materieel of een onduidelijke situatie voor het personeel. Ook kunnen onzekerheden ontstaan over hoe lang uitbreidingen van de dienstregeling overeind blijven.
Een zittende vervoerder weet precies hoe het vervoersgebied eruit ziet, waar de belangrijkste vervoersstromen lopen en waar sprake is van kansrijke en minder kansrijke verbindingen. De zittende vervoerder kan derhalve waarschijnlijk beter inspelen op de vervoersvraag. Daarnaast weten de bestaande partijen hoe met elkaar om te gaan, terwijl de relatie met een nieuwe vervoerder veel zakelijker zal zijn. Het informele circuit zal daardoor met een nieuwe vervoerder moeilijker zijn. Er moet een nieuwe vertrouwensband worden opgebouwd.

Conclusie: we willen proberen de negatieve gevolgen van marktwerking te voorkomen, maar wel profiteren van de voordelen die marktwerking kan hebben.

Hoogachtend,
college van Burgemeester en Wethouders van Nijmegen,

De Burgemeester,

De Secretaris,

mevr. dr. G. ter Horst

ir. H.K.W. Bekkers

terug naar de andere vragen

Het belangrijkste nieuws van de fractie valt te lezen op de nieuwspagina.
De raadsleden stellen regelmatig schriftelijke vragen en dienen moties en amendementen in bij raadsvergaderingen. Ook zijn de initiatiefvoorstellen te lezen en de belangrijkste debatbijdragen.
Op een aantal thema's worden dossiers bijgehouden.
De wethouders hebben een aparte pagina, waar ook valt te lezen hoe ze zijn te bereiken.
Contact opnemen kan ook. Kijk wanneer de fractieassistent aanwezig is of vul direct een contactformulier in.
Welke kant de SP op wil in Nijmegen valt te lezen in het verkiezingsprogramma 2006 - 2010 .